Erica Vogel akipiga picha. Picha kwa hisani ya Erica Vogel
Siku ya Pamba Duniani inapokaribia tarehe 7 Oktoba, Afrika ina fursa ya kutafakari jinsi sekta yake ya pamba inavyoweza kuchangia zaidi maendeleo ya kilimo, ajira na ukuaji wa uchumi. Fursa hii inaenda mbali zaidi ya kuzalisha na kuuza pamba ghafi nje ya nchi.
Na Erica Vogel
Sekta ya pamba barani Afrika ina uwezo mkubwa wa kusaidia maendeleo ya kilimo, ajira na ukuaji wa uchumi. Hata hivyo, fursa hii inaenda mbali zaidi ya kuzalisha na kuuza pamba ghafi nje ya nchi.
Kujenga sekta imara zaidi na yenye uwezo mkubwa wa kuhimili changamoto kunahitaji kuzingatia mnyororo mzima wa thamani, kuanzia wakulima na viwanda vya kuchambua pamba, hadi usokotaji wa nyuzi, utengenezaji wa nguo, uzalishaji wa mavazi na, hatimaye, walaji.
Uzoefu wa Afrika Kusini unatoa mafunzo ya vitendo kuhusu kusaidia wakulima, kuhamasisha uzalishaji endelevu, kulinda ubora wa nyuzi na kuimarisha uhusiano kati ya wakulima na wanaotumia pamba katika hatua zinazofuata za uzalishaji.
Mnyororo imara wa thamani wa pamba huanza na wakulima wanaoweza kuzalisha kwa uthabiti, kwa njia endelevu na kwa faida. Kwa hiyo, kuwaendeleza wakulima kunapaswa kwenda zaidi ya kuwapatia mbegu na masoko. Mafunzo, ushauri elekezi, msaada wa kiufundi na kubadilishana maarifa vinaweza kuimarisha uzalishaji na usimamizi wa biashara.
Mkulima wa pamba wa Afrika Kusini Frans Malela anaonesha kile kinachoweza kufikiwa fursa hizi zinapounganishwa na dhamira thabiti na utayari wa kujifunza. Malela alianza kilimo mwaka 1984 katika eneo la hekta nne huku akifanya kazi ya muda wote Johannesburg. Baadaye aliingia katika uzalishaji wa pamba kibiashara, akipanua shughuli zake hadi zaidi ya hekta 200.
Mbinu zake zinajumuisha mzunguko wa mazao, usimamizi wa udongo, udhibiti jumuishi wa visumbufu vya mazao, mbinu bora za uvunaji na usafi wa shamba. Mavuno yake yaliongezeka kutoka takriban kilo 800 za pamba yenye mbegu kwa hekta hadi tani 1.2, na kufikia kiwango cha kipekee cha tani tatu kwa hekta katika msimu wa 2021/22.
Malela pia anashiriki uzoefu wake kupitia siku za wakulima, maonesho ya vitendo na majaribio ya utafiti, huku shughuli zake zikitoa ajira za msimu kwa takriban watu 40. Simulizi yake inaonesha jinsi kuwaendeleza wakulima kunavyoweza kuongeza tija na kuboresha ubora wa nyuzi, huku kukieneza maarifa na kuunda ajira katika jamii za wakulima.
Uendelevu na ubora wa nyuzi huenda sambamba
Uendelevu unazidi kuwa muhimu katika minyororo ya ugavi ya kilimo na nguo duniani. Mbinu bora za kilimo pia ni msingi wa kuzalisha nyuzi zenye ubora wa juu na unaodumu.
Sifa za nyuzi za pamba kama vile urefu, uimara na micronaire, kipimo kinachoakisi kiwango cha wembamba wa nyuzi na ukomavu wake, zinaathiri moja kwa moja ufanisi wa usokotaji na ubora wa vitambaa. Kwa hiyo, mbinu za uzalishaji, uvunaji, uhifadhi na uchambuaji huathiri thamani ya pamba iliyotenganishwa na mbegu.
Kiwango cha Pamba cha Afrika Kusini cha Cotton SA, kinachojulikana kama South African Cotton Standard (ZACS), kinatoa mfumo wa vitendo wa uzalishaji unaowajibika, unaounganisha usimamizi wa shamba, utunzaji wa mazingira, watu na uwezo wa shughuli kujiendesha kiuchumi.
Mbinu bora za kilimo husaidia kulinda ubora wa nyuzi tangu mwanzo wa mzunguko wa zao. Maandalizi yanayofaa ya ardhi na upandaji kwa wakati huhamasisha ukuaji unaolingana. Aina za pamba zinazofaa mazingira ya eneo, udhibiti madhubuti wa magugu na visumbufu, pamoja na mipango inayofaa ya lishe na ulinzi wa mazao, husaidia kuzalisha nyuzi zilizokomaa na imara.
Ulinzi wa ubora unaendelea wakati wa uvunaji na baada yake. Uvunaji kwa kuzingatia usafi, uhifadhi unaofaa na usafirishaji makini husaidia kuzuia uchafuzi na uharibifu unaotokana na unyevu. Viwanda safi vya kuchambua pamba na vifaa vinavyotunzwa vizuri hupunguza zaidi uchafuzi na uharibifu unaosababishwa na mashine.
Kwa hiyo, uendelevu, ubora na faida vinapaswa kufuatiliwa kwa pamoja. Mbinu bora zinaweza kulinda maliasili, kuboresha ubora wa nyuzi na kuimarisha thamani ya kibiashara ya zao.
Kufanya uendelevu upimike
ZACS inaonesha jinsi kanuni za uendelevu zinavyoweza kutekelezwa kupitia mchakato wenye muundo na unaopimika.
Kiwango hiki kinategemea nguzo nne, Usimamizi, Mazingira, Watu na Masuala ya Kijamii na Kiuchumi, zinazohusisha uboreshaji endelevu, utunzaji wa rasilimali za maji, afya ya udongo, ulinzi wa mazao unaowajibika, taratibu za ajira, ulinzi wa wafanyakazi, uwezo wa shughuli kujiendesha kiuchumi na uwezo wa kuhimili changamoto.
Washiriki hujifanyia tathmini, ikifuatiwa na mapitio ya ndani na ziara katika shamba au kiwanda cha kuchambua pamba. Uhakiki wa nje hufanyika kabla ya kutolewa kwa cheti, ukitoa njia ya kufuatilia utendaji na kuhamasisha uboreshaji.
Mpango huu unajaribiwa katika mazingira ya uzalishaji wa pamba ya Afrika Kusini kupitia mradi wa majaribio wa miaka mitatu. Malela amejiunga kama mkulima kinara, akichangia katika mijadala na kushiriki mfumo wake wa mzunguko wa mazao na wakulima wengine wadogo.
Kwa Afrika, ZACS inatoa mfano wa jinsi viwango vinavyolingana na mazingira ya eneo vinavyoweza kubadili malengo ya uendelevu kuwa hatua za vitendo shambani.
Kuunganisha wakulima na sekta ya nguo
Fursa nyingine kubwa ipo katika kuimarisha uhusiano kati ya uzalishaji wa pamba na utengenezaji wa nguo katika hatua zinazofuata za mnyororo.
Kuzalisha pamba zaidi hakumaanishi moja kwa moja kwamba thamani zaidi ya kiuchumi itabaki ndani ya nchi au bara. Pamba inapouzwa nje ikiwa imetenganishwa na mbegu na kuchakatwa kwingine, sehemu kubwa ya thamani inayozalishwa kupitia usokotaji wa nyuzi, uzalishaji wa nguo, utengenezaji wa mavazi na biashara ya rejareja hupatikana nje ya nchi iliyoizalisha.
Afrika Kusini imekumbana na changamoto hii, ikiweka wazi haja ya kukuza uwezo katika hatua zinazofuata baada ya pamba kutoka shambani. Juhudi kama vile South Africa Cotton Mark zinaonesha jinsi pamba inayozalishwa nchini inavyoweza kuunganishwa kwa uwazi zaidi na watengenezaji, wauzaji wa rejareja na walaji, zikisaidia jitihada za kubakiza thamani zaidi nchini.
Pengo la uchakataji ni kubwa hasa Afrika Magharibi na Afrika ya Kati. Shirika la Biashara Duniani liliripoti Machi 2026 kwamba takriban asilimia 98 ya pamba kutoka eneo hilo huuzwa nje ikiwa nyuzi ghafi, jambo linaloonesha fursa ya kupanua uchakataji na utengenezaji katika eneo hilo.
Kubakiza thamani zaidi barani Afrika
Kutumia fursa hii kunahitaji uwekezaji katika usokotaji wa nyuzi, ufumaji, ufumaji wa vitambaa kwa njia ya kuunganisha vitanzi, upakaji rangi, ukamilishaji wa vitambaa na utengenezaji wa mavazi, pamoja na miundombinu, ujuzi, fedha na masoko vinavyohitajika ili kufanya viwanda hivi viweze kushindana.
Ushirikiano wa kikanda unaweza kuwezesha nchi kukuza uwezo unaokamilishana, badala ya kila nchi kuanzisha kila hatua ya mnyororo wa thamani kwa kujitegemea.
Uongezaji thamani lazima pia uwanufaishe wakulima. Uhusiano imara zaidi kati ya wakulima na watumiaji wa pamba katika hatua zinazofuata za uzalishaji, motisha zinazozingatia ubora, malipo ya ziada kwa uzalishaji endelevu, uwezo wa kufuatilia asili na safari ya pamba, pamoja na mipango ya ugavi ya muda mrefu zaidi vinaweza kusaidia kuhakikisha kwamba manufaa yanawafikia wazalishaji.
Hakuna suluhisho moja la kuimarisha sekta ya pamba barani Afrika. Maendeleo ya wakulima, uendelevu, ubora wa nyuzi, uwezo wa uchakataji, utengenezaji na upatikanaji wa masoko vinahusiana.
Uzoefu wa Afrika Kusini unaonesha thamani ya kuunganisha vipengele hivi: kusaidia wakulima, kutumia viwango vya uendelevu vinavyotekelezeka na kuunganisha pamba ya ndani na watengenezaji na walaji.
Safari kutoka shambani hadi kwenye mavazi ni fursa ya kuimarisha kilimo cha Afrika, kuunda ajira, kukuza ujuzi na kuhakikisha kwamba sehemu kubwa zaidi ya thamani inayotokana na pamba ya Afrika inabaki ndani ya bara.
Erica Vogel ni Afisa Mwandamizi wa Udhibiti wa Ubora katika Cotton SA.
bird story agency
Leave a Reply