Japani inabadilisha mkakati wake barani Afrika kutoka misaada kwenda kwenye uwekezaji wa muda mrefu, ikielekeza mabilioni kwenye teknolojia, ujuzi, na miundombinu. Kuanzia utengenezaji wa magari ya mseto nchini Afrika Kusini hadi kwa fedha mpya za ubia na mafunzo ya ufundi, Tokyo inajipenyeza kwenye mustakabali wa kiuchumi wa bara hili.
Bonface Orucho, bird story agency
Japani inarekebisha mkakati wake wa Afrika, ikihama kutoka misaada kwenda kwenye uwekezaji wa kimkakati. Wiki hii, Nissan imetangaza kufanya utafiti juu ya kuanzisha magari ya mseto nchini Afrika Kusini, ikiweka teknolojia yake ya e-Power kama daraja katika maeneo ambayo miundombinu ya kuchaji na kipato bado havijaimarika. Kampuni hiyo tayari inauza magari ya mseto nchini Morocco, Misri, na Tunisia. Afrika Kusini inaweza kuwa soko lake linalofuata. Miezi michache mapema, mnamo Aprili, Nissan ilipanua uwepo wake Afrika Kusini kwa uwekezaji wa R3 bilioni kuzalisha gari lililotunukiwa tuzo, Navara pickup, katika kiwanda chake cha Rosslyn kilichoko Pretoria.
Upanuzi huo utaboresha kituo hicho, kuongeza laini ya uzalishaji inayoweza kubadilika, na kuunda takribani ajira 1,200 katika kiwanda na mnyororo wa usambazaji. Hatua hiyo inaimarisha nafasi ya Rosslyn kama kitovu cha Magari Meupe ya Kibiashara, kikihudumia soko la ndani na nchi hadi 45 za Kiafrika. Pia inaongeza uwezo wa Afrika Kusini wa kuuza magari nje, huku uzalishaji wa Navara ukitarajiwa kuongeza vitengo 30,000 kwenye uzalishaji wa kila mwaka wa Rosslyn.
Hatua za hivi karibuni za Nissan ni sehemu ya msukumo mpana wa Kijapani kuwekeza mtaji, teknolojia na mafunzo kote barani. Katika Mkutano wa Tisa wa Kimataifa wa Tokyo kuhusu Maendeleo ya Afrika (TICAD9) uliofanyika Yokohama mwezi uliopita, Tokyo iliahidi zaidi ya dola za Kimarekani bilioni 5 katika uwekezaji mpya wa mikopo.
“Kwa miongo kadhaa, ushiriki wa Japani na Afrika ulifafanuliwa na Misaada ya Maendeleo Rasmi,” alisema waziri wa mambo ya nje wa Japani Takeshi Iwaya. “Sasa, Afrika ndiko kuna masoko, walaji, na vipaji vya kesho.”
Mwelekeo huo unajengwa kupitia vyombo kama vile Enhanced Private Sector Assistance for Africa (EPSA6), mpango wa dola bilioni 5.5 wa JICA na Benki ya Maendeleo ya Afrika. Hii inafuatia EPSA5, ambayo tayari ilikusanya dola bilioni 4 huku dola bilioni 1.6 zikiwa bado kwenye mchakato.
Tokyo pia inazidisha jitihada za ujuzi. Waziri Mkuu Shigeru Ishiba alitangaza mpango wa kutoa mafunzo kwa wataalamu 30,000 wa AI barani Afrika ndani ya miaka mitatu, chini ya mpango wa “Japan-Africa Co-Creation for Industry” unaohusu kidijitali, kilimo, usafirishaji na mafunzo ya viwandani.
“Makampuni makubwa ya biashara ya Japani hufikiria kwa miongo, si kwa robo ya mwaka,” alibainisha Ola Brown, mwanzilishi wa HealthCap Africa. “Wao ni wajenzi wa mifumo, na Afrika ndiyo mahali pa kujenga mifumo mipya.”
Mikataba katika TICAD9 ilionyesha mtazamo huo. Aerosense ilisaini na AfDB kutumia ndege zisizo na rubani kwa ajili ya miundombinu na kilimo. Shimizu, Kao, na Nippon Road watajaribu lami yenye uimarishaji wa PET nchini Kenya. Na nchini Senegal, Daikin, Toyota Tsusho, NEC, na Yamaha Motor wataanzisha programu mpya za mafunzo ya viwandani kuanzia mwaka 2026. Makampuni ya Japani yanaongeza uwepo wake. Kufikia 2022, karibu 930 yalikuwa yanafanya kazi barani Afrika, kutoka 520 mnamo 2010, kulingana na wizara ya mambo ya nje ya Japani. Yanajumuisha sekta za madini, usafirishaji, fintech, na utengenezaji.
Mtindo wa uwekezaji pia unaongezeka. Uwekezaji wa athari wa Kijapani ulifikia yen trilioni 5.9 (dola bilioni 37.2) mwaka 2022, mara nne ya mwaka uliotangulia, kwa mujibu wa ImpactAlpha. Zaidi ya kampuni 60 sasa zinaunga mkono startups za Kiafrika, mara nyingi kupitia fedha shirikishi. Ahadi ya dola milioni 40 ya SBI Holdings kwa Novastar na dola milioni 60 za mfuko wa Verod-Kepple zinaashiria nafasi kubwa ya Tokyo katika mtiririko wa mikataba ya panafrika. Mwaka 2025, vyombo vipya kama mfuko wa dola milioni 20 wa Uncovered–Monex na vyombo vya kugawana hatari vya Samurai vinazisukuma kampuni za Japani kuelekea mikakati iliyopangiliwa na endelevu ya uwekezaji.
“Ushirikiano ni muhimu kufungua uwekezaji wa sekta binafsi barani Afrika,” ilibainisha British International Investment katika utafiti wa mtiririko wa VC wa Japani, ikionyesha ushirikiano unaokua na JICA na fedha za ndani.
Ushirikiano huo ni wa makusudi. Kwa kuweka kipaji cha Kiafrika katikati na kuwekeza kwa pamoja na washirika wa ndani, Tokyo inajitofautisha na miradi mizito ya miundombinu ya China na misaada ya usalama ya Magharibi. Kuanzia mafunzo ya kidijitali Senegal hadi hisa za lithiamu na cobalt Kusini mwa Afrika, Japani inajenga uaminifu kupitia ushirikiano wa muda mrefu.
Dau ni kubwa: Afrika inatarajiwa kuchangia 12% ya Pato la Taifa Duniani kufikia 2050. Kwa Tokyo, bara hili linatoa masoko ya ukuaji, vipaji, na madini muhimu kukabiliana na kupungua kwa idadi ya watu wake. Hata hivyo, kiwango bado ni changamoto. Uwekezaji wa Japani bado uko nyuma ya ule wa China, EU, na Marekani. Mafanikio yatategemea kasi ya makampuni ya Japani kuendana na mwendo wa ujasiriamali wa Afrika.
“Japani inaleta subira na utaratibu; Afrika inaleta nguvu na wingi,” alisema Brown. “Hii si misaada. Ni haja. Ndiyo maana njia hii ni muhimu.”
Au kama afisa wa Daikin Junichi Omori alivyowaambia wajumbe wa Dakar: “Hii siyo kuhusu ujuzi pekee, bali kuhusu ustawi wa pamoja.”
bird story agency